16 pancerna (fragment)
Fragment jest z jeszcze nie wydanej książki, częściowo autobiograficznej – „16 pancerna”. Jest początek 1986 roku, bohater – podchorąży rezerwy, jest na zimowym poligonie. I coś złego zaczyna się dziać…..
W nocy budziło nas kilkakrotnie wycie pracujących na wysokich obrotach dieslowskich silników. Kilkadziesiąt metrów od naszej mundurówki biegła jedna z mniej uczęszczanych dróg, której „popularność” wzrastała nocą. Wszyscy byliśmy zbyt śpiący, by przywiązywać do tego wagę, zwłaszcza, że nasza ‘koza”, jak zwykle błyskawicznie, przeszła od czerwoności do lodowatego zimna, skutecznie zniechęcając do wyściubiania nosa z betów.
Zerwano nas przed szóstą, jak to wczoraj zapowiedział dowódca. W dresach i „sportowych” gumofilcach popędziliśmy wraz z kompanią zaopatrzenia na dwudziestominutową rozgrzewkę. Sportu zażywał nawet kwater, bacznie obserwowany mocno się starał, by dorównać młodszym. Wróciliśmy mokrzy od potu, a ja z obolałym gardłem i zalodzonymi oskrzelami. Wiedziałem, czym to grozi, ale oczywiście szansy na udanie się z tym do lekarza nie miałem, pewnie by mnie i tak pogonił. Po śniadaniu wszystkie pododdziały liniowe pojechały na czołgowisko. Sensacją dla mnie było lądowanie śmigłowca Mi-2, do którego wsiadło nasze naczalstwo, a potem przelot kilkunastu takich maszyn z podwieszonymi wyrzutniami rakiet w asyście prawdziwych szturmowych „koni”, czyli Mi-24. W międzyczasie pojawił się Rychu Bukowski – nasz sierżant, magazynier mundurowy z jednostki w Elblągu. Przywiózł z sobą dwa Stary z przyczepami, wypełnionymi po brzegi. Po krótkiej naradzie zdecydowaliśmy się rzeczy przewidziane do wymiany zrzucić do namiotu a sprzęt obozowy zostawić na pace. Później okazało się, że była to słuszna decyzja. Rysiek przywiózł też sporo nowości. 1 Pułk Czołgów z ulicy Grottgera już się zapakował na transporty, a część maszyn przedefilowała przez miasto wzbudzając oczywistą sensację i falę plotek. Na Mazurskiej zostało dosłownie kilku zawodowych oraz pracownicy cywilni. Przed wyjazdem Rychu umundurował jeszcze około stu chłopa, których przywieziono autobusami PKS-u ponoć aż pod Szczecin. Większość sprzętu naszego pułku ładowano nocami i wysyłano gdzieś na zachód, ale gdzie – Bukowski nie miał pojęcia. W Berlinie Zachodnim trwały demonstracje pacyfistów, którzy uszkodzili kawał Muru i podpalili jeden z posterunków. W stolicach Europy Zachodniej przewalały się „pokojowe demonstracje”, a u nas wiecowano w zakładach pracy (oczywiście poparcie dla PZPR). Wielu ludzi w Elblągu dostało karty mobilizacyjne, poczta i kolej zostały na czas manewrów w NRD częściowo zmilitaryzowane, ludzie na potęgę wykupywali, co się dało ze sklepów – nawet wafle i ocet. Na ulicach pojawiły się dawno nie widziane patrole ZOMO, ponoć by uspokajać niezadowolonych stojących w gigantycznych kolejkach. Jaruzelski z Siwickim co rusz latali do Moskwy, a Amerykanie i Kanadyjczycy zaczęli przerzucać do Europy wojska. Prymas ogłosił tydzień modlitw o pokój, który telewizja ciągle pokazywała. Słowem, na świecie robiło się coraz groźniej.
Zaliczyliśmy też szkolenie polityczne. Nas, podchorążych, spędzono do namiotu politycznych w trybie pilnym, zaraz po chorążych i podoficerach zawodowych. Nieznany mi major kazał najpierw plutkowi1 odczytać tekst z Żołnierza Wolności autorstwa generała Jaruzelskiego, a potem nastąpiła dyskusja. To znaczy major zadawał na wyrywki pytania co do treści wielostronicowego przemówienia, a niepotrafiących odpowiedzieć obsztorcowywał. W końcu wściekły wyszedł z namiotu, a plutek znowu przeczytał artykuł, dukając i myląc się. Siedzieliśmy coraz bardziej zirytowani, po cichu zastanawiając się jak długo to wszystko ma trwać i czemu służyć. Plutek skończył, na to jeden z „bażantów” zapytał, czy nie przeczytałby raz jeszcze pewnego akapitu, gdyż on słabo zrozumiał treść wystąpienia towarzysza generała. Plutonowy widać, że się wściekł, ale ponownie zaczął czytać fragment, akcentując poszczególne frazy, robiąc z agitki poemat. W końcu wpadł major, jakoś dziwnie ożywiony i zaczął rzucać szybkie pytania typu:
– Jaki jest związek z przemianami w wojsku a wytycznymi ostatniego plenum PZPR? Czy: jakie są zadania LWP w kwestii obrony narodu wobec zagrożeń NATO? Lub w końcu: jak powinien przejawiać się internacjonalizm żołnierza polskiego oraz jego braterstwo broni z bratnimi armiami obozu socjalistycznego?
Ponieważ nadal żaden z nas tego bełkotu nie rozumiał, major zaczął nam wszystko łopatologicznie wyjaśniać, co chwila zerkając na zegarek. Wreszcie niecierpliwie machnął ręką odsyłając nas do zająć, by przyjąć pierwszą grupę kaprali z zasadniczej. Któryś z chłopaków oddychając swobodniej poza namiotem rzucił, że partia przygotowuje nas do wielkich rzeczy. Do tej pory nie wiem, czy były to słowa prorocze, czy tylko tak chlapnął.
Humor poprawiła mi paczka z domu. Moja żona i Baśka Bukowska znały się ze szkoły i tym „kanałem” trafiły do mnie dwa długie listy i portretowa fotka, bielizna, skarpety od babci oraz takie rarytasy, jak kawa i czekolada (nie wyrób czekoladopodobny). Moja kochana musiała nie tylko sobie odmówić (była bardzo łasa na czekoladę), ale także wydębić kartki2 od rodziny i znajomych, nie mówiąc o „załatwieniu” tych cudów. Zaraz też popędziłem do kuchni, zmieliłem całą dziesięciodekową paczkę Mokki (oczywiście zostawiając w młynku obowiązkową działkę dla szefa kuchni), po czym poczęstowawszy Karola i Rycha całą godzinę delektowałem się kawusią z prawie nowego, melaminowego kubka. Nie przeszkadzali mi ani namolni interesanci, ani harmider na zewnątrz.
Picie kawy w Polsce, zarówno w instytucjach cywilnych jak i w wojsku było celebrą, posiadacz zaś prawdziwej kawy celebrytą, kimś lepszym niż inni. Z punktu widzenia Niemca, Duńczyka czy Szweda wydawać się to może śmieszne a nawet żałosne, ale my, budowniczowie socjalistycznej Polski, umieliśmy cenić te nieczęste chwile dobrobytu.
W kantynie dla kadry – golonka! Chrzanu i musztardy – skolko ugodno3. Do tego puree z prawdziwych ziemniaków (a nie z paskudnego, smakującego jak trociny proszku) i kiszona, podsmażana kapusta. Zgodnie z tym, co pisałem wyżej, cieszyłem się z „przywileju” jedzenia z zawodowymi, czyli trepami. Pochłonąłem swoją porcję, wraz z innymi żałując, że porucznik Chlebek nie załatwił do tego piwa. Gdy wychodziłem z namiotu stanęła mi przed oczami reprodukcja „Ostatniej Wieczerzy” Leonarda da Vinci. Radość z wyżerki ulotniła się. A przecież nie tak dawno, na studiach uczyłem się, że wielu zwierzętom przed ubojem poprawia się jakość paszy, aby mięso, tłuszczyk i inne produkty były lepszej jakości. Czy my też mamy chętniej i tępiej wykonywać rozkazy, przekupieni wspomnieniem o golonce?
Ogłupiony paskudnymi myślami, powlokłem się do namiotu. Aż mnie gniotło, aby podzielić się swoimi odkryciami. Ale z kim? Rycha nie znałem aż tak dobrze, Makwa był „czerwony”, więc jeszcze by mnie podkablował.
Sjesty nie było, nie było więc też rozpamiętywania. Wszystkich podchorążych wezwano do tajnej kancelarii pułkowej, gdzie kazano podpisywać bez czytania ileś tam kwitów. Tam też spotkałem swojego szwagra, Jana Wasiaka, którego też tu ściągnięto. Był on też „tajnym”, a dodatkowo dowódcą czołgu dowódcy pułku. Jachu uspokoił mnie, że to tylko proceduralne kwity. Uzbrojono mnie w pistolet P-64 z dwoma pełnymi magazynkami a następnie gromadnie zawieziono nas na strzelnicę, gdzie popykaliśmy sobie wywalając cały magazynek pistoletu i 10 sztuk ostrej do kałacha. Sporo było przy tym nerwówki, bo amunicja jak się okazało, była dość „wiekowa”, broń paskudnie się zacinała i wyniki naszego ostrzału były zdecydowanie poza skalą. A przecież w Grudziądzu na szkółce, na 50 możliwych miałem 47 punktów, za co dostałem trzy dni urlopu nagrodowego!
Grupa „łabędzi” , która przyjechała po nas na strzelnicę miała używanie, które pogłębiło i tak dużą frustrację „bażantarni” , z której znaczna część marzyła o zakończeniu swojej „męskiej przygody” z LWP. Przyszłe trepy trafiły na podobne problemy co my, co pozwoliło na wyśmianie ich i radykalną poprawę nastrojów. Wracając na pace ciężarówki, w towarzystwie takich samych jak ja chłopaków, o pagonach obszytych biało-czerwonym bajorkiem, przez chwilę cieszyłem się ich humorem, darmową wycieczką do NRD (gdzie byłem już dwukrotnie, w tym raz na miesięcznym OHP) i perspektywą niemieckich „dup” i piwa. Gdy zajechaliśmy na miejsce, wysłano nas do pułkowego płatnika. Dostaliśmy ekstra żołd (kilka stówek) oraz w zależności od stopnia, enerdowskie marki z zastrzeżeniem, że jeżeli ktoś nie wjedzie na terytorium Niemiec, to walutę trzeba zwrócić. Zbliżał się wieczór, cienie rzucane przez mocno operujące lutowe słońce wydłużały się. Szedłem z jednym z „bażantów”, by wymienić mu gumofilce, gdy nad drugim, odległym końcem polany, gdzie kwaterował pułk z Braniewa w powietrze poszybowały rakiety. Dostrzegł je kolega (imię wyleciało mi z pamięci) i zatrzymał mnie. Starając się przebić wzrokiem słoneczne promienie padające z zachodu, próbowaliśmy dostrzec i zrozumieć przyczyny tak nietypowego dla obozowiska sygnału. Skoczyłem do namiotu, wyciągnąłem z bambetli Makwy jego lornetkę i wróciłem na ”punkt obserwacyjny”. Nad namiotami „zmechu” powietrze drgało i falowało gęstniejąc od dymu. Niskie dudnienie silników wyraźnie już rozchodziło się po okolicy. Początkowo, oprócz nas dwóch nikt na to nie zwrócił uwagi – nasz „pułkowy” harmider był wystarczająco intensywny. W kilka chwil później, zatrzeszczały rozwieszone na słupach oświetleniowych głośniki. Początek komunikatu utonął w kakofonii zgrzytów, trzasków i szumów, potem jednak poważny, męski głos przebił się do ludzi, którzy zaczęli zatrzymywać się, by go wysłuchać.
Szło to mniej więcej tak: „Odradza się zachodnioniemiecki nacjonalizm, dawni hitlerowcy i esesmani podnoszą głowy i przejmują władzę w NRF. Idący na ich pasku Amerykanie, Anglicy, Duńczycy i inne nacje aktywnie wystąpili przeciwko pokojowi w Europie. Na granicy Niemiec Zachodnich i NRD wciąż dochodzi do incydentów prowokowanych przez wojennych podżegaczy. Natowskie samoloty i okręty kilkakrotnie w ostatnich dniach naruszyły granice PRL i otwierały ogień do broniących naszej suwerenności jednostek. W związku z powyższym, rozkazem dowódcy Układu Warszawskiego oraz głównodowodzącego Ludowego Wojska Polskiego, generała Wojciecha Jaruzelskiego, jednostki zostają postawione w stan podwyższonej gotowości bojowej i przeniesione do miejsc ześrodkowania”.
Dalsze słowa z „szczekaczki” utonęły w basowym dudnieniu silników. Zmarznięta ziemia pod Okonkiem drżała, kiedy zaczęły mijać nas pędzące niedaleko od nas bewupy. Niektóre z nich na polnej drodze wręcz wyskakiwały w powietrze, a wystające głowy kierowców i dowódców pojazdów obijały się o krawędzie włazów. Równolegle, choć zdecydowanie wolniej pełzły po drodze braniewskie „muły”, a na pierwszym czołgu łopotał sztandar. Lekki wiatr niósł w naszą stronę chmurę spalin, rozmazując widok. Próbowałem policzyć przejeżdżające pojazdy, ale szybko dałem spokój. Wokoło zebrała się grupka gapiów w moro i czarnuchach, z ekscytacją komentując widok. Tony stali z rykiem przetaczały się opodal podnosząc ciśnienie krwi, wywołując wypieki, a co najważniejsze – dając uczucie wszechpotęgi. Koło zielonego „węża” ustawiły się dwie „szyłki”, celujące w powietrze poczwórnymi lufami, osłaniające przemarsz. Ktoś przytomnie zauważył na niebie smugi kondensacyjne, jakie zostawiła duża grupa samolotów, ktoś inny rzucił, że liczba czołgów wyniosła 38 na 40 w etacie batalionu pancernego zmechu. Teraz może to wydać się głupie, ale takie widowisko, które czasami określa się jako światło i dźwięk, wywołuje zawsze potężne wrażenie. A tam dochodził jeszcze ruch, smród spalin i poczucie wspólnoty. Tak, zdecydowanie to był najbardziej niesamowity widok, jaki widziałem w moim „pokojowym” życiu. Po kilku (może kilkunastu) minutach, kiedy czołgi i transportery ustąpiły miejsca ciągnikom i ciężarówkom „doszliśmy” do siebie i wciąż rozemocjonowani, ruszyliśmy załatwiać swoje sprawy. Wyrwało mi się wtedy głupie zdanie „gdybyśmy w trzydziestym dziewiątym mieli taki sprzęt, to szkopy by nam nie podskoczyły”. Kolega „bażant” popatrzył na mnie dziwnie i odburknął, że myślę ahistorycznie. Nie było czasu na dyskusję. Makwa przyniósł przed kolacją wiadomość, że mamy się pakować. Jemu było łatwiej, bo miał dwuczęściową, zieloną walizkę sporych rozmiarów. Ja zaś tylko standardowy brezentowy plecak oraz prywatną torbę – nowość, bo z wyciąganą rączką i kółkami. Wraz z przydzielonymi nam żołnierzami zaplanowaliśmy robienie remanentu i pakowanie na wieczór zastanawiając się, w jaki sposób po pierwsze wszystko zapakować na przydzielone samochody, a po drugie, jak będziemy rozliczali z komendą poligonu nasze obozowisko. Jak zwykle w takich przypadkach zawsze brakowało czasz namiotów (dwie lub trzy spaliły się), plastikowych okienek, taboretów i całej masy drobiazgów. Rychu Bukowski mający w tej materii jako jedyny doświadczenie, tylko się tajemniczo uśmiechał, że zawsze się to załatwi, choć to kosztuje.
Musiałem pozostać w namiocie w czasie kolacji, więc wykorzystałem czas na skrobnięcie uspokajających listów do żony i rodziców. Jutro na pewno znajdę czas, by jakoś wrzucić je do skrzynki w Okonku albo (tak twierdził Rychu) w czasie przejazdu rzutu kołowego po szosach. Przypomniało mi się, że w trakcie pisania musiałem przerwać, bo nad nami przeleciała cała armada śmigłowców. Ponoć na pobliskim lotnisku pojawili się ruscy spadochroniarze i jednostka ciężkich helikopterów.
Zajęty wykonywaniem bieżących rozkazów, martwiąc się o najbliższych i własną przyszłość, nie dostrzegałem coraz ewidentniejszych oznak zbliżającej się wojny. Tak jak ogromna większość ludzi po obu stronach niemieckiej granicy nie dopuszczałem do siebie myśli, że to „prężenie muskułów” skończy się tragiczną „bijatyką”. Może kilku „bażantów”, którzy związani byli z NZS-em4 czy podziemną Solidarnością widziało to, pewnie oficerowie w sztabie wysoko oceniali takie ryzyko, ale nie reszta, do której się zaliczałem. I jak się mnie potem pytano, naciskając, abym „zdradził” swój militarystyczny zapał, bym powiedział jak to do napadu na Zachód przygotowywałem się, to ciągle i uparcie odpowiadałem, że byłem tak samo zaskoczony tym wszystkim jak cywile. A może i bardziej, bo siedząc kilka tygodni w odizolowanym namiotowym miasteczku, poddany propagandzie, bez możliwości sprawdzenia wiadomości, po prostu przyjąłem tę mobilizację jako wstęp do manewrów. Tak jak chcieli to komuniści.
Nie zdążyłem napocząć przyniesionej przez chłopaków kolacyjnej porcji, gdy wpadł goniec wzywający nas na odprawę do kwatera. Major Ochódzki był wyraźnie zdenerwowany i nie starał się tego ukryć. On musiał już coś wtedy wiedzieć. W namiocie cisnęło się kilkunastu ludzi – trepów, „łabędzi” i trzech „bażantów”, z których byłem najstarszy stopniem i stażem. Ochódzki sklął podoficera z MPS-u i zaczął tak:
– Teraz, kurwa, słuchać, pytania na końcu!
Zgodnie z tym czego się domyślaliśmy, wszystkie pięć kompanii czołgów, kompania zmechanizowana, pelotka, zwiad, remontowcy ładują się na transporty kolejowe. Pierwszy wyjazd planowany jest na drugą w nocy, następne co dwie -trzy godziny. Kompania zaopatrzenia bez części MPS-u5 jedzie na kołach wraz z pozostałym wojskiem w trzech kolumnach, a całością dowodzi kwater. W razie problemów technicznych, na mapach są zaznaczone miejsca, gdzie warsztaty służb miejskich, POM-y6 i tym podobne placówki mają udzielić nam niezwłocznej pomocy. Rzut kołowy wyrusza około piątej rano. My, jako mundurówka, załapaliśmy się na trzecią, ostatnią kolumnę. Dowódca każdej kolumny dostał marszrutę, czasy, kody, punkty kontrolne itd. Moja ciekawość, by poznać punkt docelowy naszego marszu nie została zaspokojona. Dowiedziałem się tylko, że pierwsza kartka kończy się na miejscowości za Szczecinem.
Rozliczenie poligonu miało nastąpić później, po powrocie z manewrów. Pod „opieką” komendy poligonu mieliśmy zostawić także nasz pułkowy sprzęt obozowy. Szturchnięty przez Rycha zabrał głos Makwa, dopytując o owo rozliczenie. Mieliśmy wcześnie rano pojechać do Okonka, zabrać magazyniera komendy poligonu spod domu i szybko przeliczyć namioty oraz najważniejszy sprzęt. Uspokojeni tym wróciliśmy do siebie i zabraliśmy się do pakowania.
Po kilku godzinach okazało się, że za Chiny Ludowe nie da się załadować naszych namiotów, piecyków, materacy i całej mundurówki. Niby mieliśmy odpowiednią liczbę pojazdów, ale o ile do Stara – łaźni można było wrzucić worki i materace, tyle do antycznej „pszczółki”7 – cysterny nic nie dało się załadować. Po drodze zresztą musieliśmy wylać z niej większość wody, aby była w stanie nadążyć za kolumną. Tyraliśmy wraz z przydzielonymi nam żołnierzami przez większą część nocy, by wreszcie „walnąć” się na trzy godziny na pustych już łóżkach. Całe szczęście, że mróz zelżał a i nasza rozpalona do czerwoności „koza” stanęła na wysokości zadania.
Kiedy wyszliśmy rano z namiotu obozowisko przypominało ul. Odprawiono dopiero drugi transport, pierwszy rzut kołowy był także opóźniony ze względu na totalne zablokowanie dróg. Z tego co później się dowiedziałem, niedaleko doszło do katastrofy kolejowo-drogowej, kiedy ładująca się na transport ruska jednostka czołgów najpierw uszkodziła torowisko na stacji, a potem doprowadziła do wykolejenia pociągu osobowego na przejeździe. Trasa na zachód została na cały dzień zablokowana.
Zgodnie z naszym planem wskoczyliśmy z Makwą do wyładowanego Stara i pojechaliśmy do Okonka po magazyniera. Niewysoki, chytry na twarzy gość nie ukrywał swojej złości, że tak wcześnie musi udać się do pracy. Od wybuchu powstrzymał go widok nas pod bronią i fakt, że Makwa nie był mu bliżej znany. Wpakował się na pakę i przez całą drogę siedzieliśmy na worach kiwając się i rzucając sobie zimne spojrzenia. W końcu zapytał mnie, czy wiem, gdzie jedziemy. Odparłem zgodnie z prawdą, że na zachód, a poza tym, jak on – cywil mógł o to pytać. Obruszył się i zamilkł, ale potem ściszonym głosem powiedział, że polskie dywizje jadą pod Rostock, a dalej wzdłuż Morza Bałtyckiego. Na moje pytanie skąd to wie, odparł z wyższością, że w końcu piło się z niejednym. Gdy podziękowałem, dodał, że jego żona jest kierowniczką miejscowej księgarni, gdzie odłożyła mapy NRD i innych krajów oraz rozmówki polsko -niemieckie. Ponownie podziękowałem i powiedziałem, że odwożąc go, na pewno nie omieszkamy się zaopatrzyć. Cóż, życie pokazało, że handlowy spryt magazyniera bardzo mi się przydał. Samo przekazanie terenu obozowiska zajęło około trzech godzin. Na faceta chyba podziałało też zamieszanie i powaga sytuacji i nie był jak zwykle skrupulatny. Na koniec, żegnając się z kwaterem, zgodził się na spory karton puszek i dwa literki wódki, którą ja miałem kupić. Tym samym dowiedziałem się o moim nowym zadaniu.
Zapakowałem się do Stara, by odwieźć pana magazyniera. Zahaczyliśmy o miasteczko, gdzie wysłałem wymiętolone w kieszeniach listy, zakupiłem u „znajomej” pana magazyniera spod lady większą ilość wódy i oczywiście mapy NRD, NRF i rozmówki. Molestowany przez panią sprzedawczynię do listy dorzuciłem mapę Danii, zastanawiając się, na co ona mi się przyda. Jak obywatel PRL-u, po studiach, wojsku, miałby dostać paszport i duńską wizę? Pogapiłem się na książki, wziąłem jeszcze ze trzy „Żółte Tygrysy”8 i wyszedłem. Przed sklepami spożywczymi stały długie ogonki, CPN nie miał paliwa, ludzie biegali za swoimi sprawami już nie zwracając uwagi na nasz zgrzytający biegami samochód. Taki obraz ostatnich dni pokoju w Polsce mam wciąż pod powiekami.
Nasze obozowisko było teraz wyludnione. Tu, w wyczyszczonym ze sprzętu NS-ie odbyła się nasza ostatnia narada. Nowy rozkaz kwatera brzmiał: wraz z Rychem Bukowskim mamy odłączyć się od kolumny i zajechać na kolejny poligon, tym razem w miejscowości Głębokie. Tam przygotowujemy obozowisko dla kolejnego mobilizowanego w Elblągu pułku czołgów. Po kilku dniach, po przekazaniu ichniemu kwaterowi obozowiska, mamy dogonić sześćdziesiąty. Wraz z Rychem i mną jechało jeszcze dziesięciu żołnierzy, dwa Stary 66 z przyczepami i „pszczółka”. Przez moment zobaczyłem się w jej kabinie i poczułem strach. Rychu, który podszedł do mnie chyba wyczuł mój nastrój, bo skwitował następująco:
– To będzie kara dla największych opierdalaczy.
Pokiwałem głową. Skoczyłem ostatni raz za drzewo i wpakowałem się do szoferki, gdzie natychmiast zająłem się uszczelnianiem kabiny. Dach i spora część drzwi Stara wykonane są z brezentu, co w warunkach upału wzmaga naturalną klimatyzację. Pojazd, którym jechałem był jednym z najstarszych w naszym pułku (tak się później dowiedziałem), więc i kabina miała masę dziur. Stary koc powędrował nad szybę, drugi wcisnąłem w szczelinę drzwi. Była jeszcze dziura w podłodze, ale tam poszedł śpiwór. Wprawdzie nie było zbyt wygodnie, ale zdecydowanie cieplej. Żadnego ogrzewania oczywiście nie było, tylko lewa goleń chwytała ciepło od osłony silnika. Dobre i tyle. Ciężarówki zaczęły formować kolumnę, ogarniane przez owczarka – UAZa. My oczywiście na samym końcu, a ja w lusterku miałem jeszcze doglądać „pszczółkę”. Było już bardzo późno, kiedy wreszcie wyruszyliśmy. Początkowo bujając się jak na sztormującym statku na koleinach czołgowej roboty, potem na zniszczonej drodze brukowej, ze średnią prędkością nieprzekraczającą 20 km/h. Pogoda była paskudna – ciężkie chmury zawisły tuż nad lasem, a ja miałem wrażenie, że uciskają mi mózg. Mój kierowca, „dziadek z jednym petem”9, co chwilę rzucał kurwami dosłownie na wszystko. W końcu wkurzyłem się i kazałem przestać. Mruknął coś o „bażantarni”, ale przyduszony morderczym spojrzeniem, zamknął się. Wytoczyliśmy się w końcu na szosę tuż za Podgajami. Z historii pamiętałem, że w czterdziestym piątym pierwsza armia LWP tłukła się tu na tzw. Wale Pomorskim. Poza tym nic. Nie miałem tu żadnej rodziny ani znajomych, a poza tym bez samochodu trudno było tu dotrzeć. Takie same jak w okolicy Elbląga, pegeerowskie czy spółdzielcze gospodarstwa, małe miasteczka z podobnymi, ceglanymi domami, lasy i zaśnieżone pola. Udało nam się przyśpieszyć do czterdziestu na godzinę, utrzymując około dwudziestometrowe odstępy między samochodami. Co rusz, na poboczu widziało się wojskowe ciężarówki, Żuki, Nyski i sporo Fiatów czekających na coś. Minęła nas kolumna kilkunastu pekaesowskich i miejskich autobusów wypełniona dzieciakami. Zauważył ich kierowca i oczywiście zaklął. Po pokazie pułku z Braniewa był to najbardziej wstrząsający widok. Na poligonie byliśmy totalnie odcięci od rzeczywistości, propagandowa papka skutecznie przytłumiała zmysły i zdolność do racjonalnego myślenia.
– Podchorąży, co to kurwa jest? Dlaczego wywożą dzieci? – kierowca krzyknął do mnie pełnym strachu głosem.
– Patrz na drogę kretynie, bo nas zabijesz! – chwyciłem za kierownicę wyprowadzając maszynę znów na asfalt. Obaj głęboko westchnęliśmy, uniknąwszy przydrożnego drzewa.
– Wygląda to na przygotowania do wojny. Jak zjedziemy z głównej szosy, to zatrzymamy się przy jakimś kiosku i kupimy gazety.
– I co? Podchorąży myśli, że coś tam będzie pisało?
– A masz lepszy sposób na dowiedzenie się czegoś? – warknąłem zirytowany i zerknąłem w lusterko.
– Zwolnij, „pszczółka” znikła za zakrętem!
– A diabli z nimi! – kierowca zrobił się agresywny. Mimo że byłem starszy stopniem i wiekiem, oraz pewnie miałem krótszy centymetr10, okazywał mi typową dla szwejów kończących służbę, chamską wyższość. A miałem z nim spędzić co najmniej kilka dni.
– Od postoju to może być twój wóz! – odgryzłem się natychmiast. Spojrzał na mnie drwiąco. W wojsku kierowca generalnie był przypisany do pojazdu jak chłop pańszczyźniany do roli. Oczywiście, jeździli od czasu do czasu innymi wozami, ale zasada obowiązywała. Nie mogło mu przyjść do głowy, że jakiś „bażant” może mu namieszać.
– Nikt ci nie powiedział, że od wczoraj obowiązują specjalne rozkazy? Że niesubordynację będzie się karało surowo? Do ancla chcesz trafić?
Ton, z jakim powiedziałem te słowa, musiał zachwiać jego pewnością siebie. Słowa o zbliżającej się wojnie, które padły w tej kabinie, ta powszechna mobilizacja w końcu musiała nawet w jego niezbyt rozwiniętej korze mózgowej pobudzić procesy kojarzeniowe. Zaczął gapić się w lusterko i zdjął nogę z gazu. Przyczepa i ciężarówka przed nami zaczęły się powoli oddalać. Kiedy ich wsteczne światła zatarły się w szarówce dnia, dojrzałem w lusterku człapiącą powoli „pszczółkę”. Po kilku kilometrach jej kierowca w końcu dogonił nas i w dwie maszyny wlekliśmy się pomiędzy masą innych pojazdów, które wyprzedzały naszą „kolumnę”, oddzielając od reszty Starów sześćdziesiątego pułku. Na szczęście droga nr 22, czyli „berlinka” wiodła prosto na Berlin, czyli tam, gdzie mieliśmy się początkowo kierować. W tym napięciu o mało co nie przegapiliśmy naszych stojących na postoju. Co mniej więcej dwie godziny pojazdy musiały się zatrzymywać, a kierowcy mieli czas na odpoczynek. Oczywiście tak miało być, ale wszystko zależało od rozkazów i prowadzącego trepa. Poza Bukowskim nikt nie połapał się, że dwa samochody z kolumny zniknęły, a ja nie uważałem za stosowne zgłaszać naszych problemów. Nasz wypoczynek trwał sporo krócej, potem ruszyliśmy dalej. Sytuacja powtórzyła się, na wzniesieniach trzeba było zwolnić do żółwiego tempa, by stara ciężarówka dała radę. Mój kierowca – Mirek – rzucał mi wściekłe spojrzenia, ja najchętniej też bym olał starego grata, ale cholerne sumienie nie pozwoliło mi zostawić załogi wojskowego antyku. „Pszczółka” jakoś się trzymała, a nawet przyśpieszyła nieco, więc po jakimś czasie dostrzegliśmy wspinającą się na wzniesienie grupę ciężarówek. Byłem naprawdę wściekły, kiedy przed maskę wyskoczył szwej z flagami dając rozpaczliwe znaki do zatrzymania się. Obaj z kierowcą sklęliśmy żandarma soczyście, po czym z rezygnacją otworzyłem drzwiczki, psując wielominutowe wysiłki izolacyjne.
– Sześćdziesiąty? – krzyknął wsuwając czerwoną gębę do środka.
– Przecież widać! – wybuchnąłem. Każdy pojazd miał namalowany żółty wiatrak z odpowiednią liczbą.
– Macie skręcić w pierwszą drogę w lewo. Tam czeka wasza kolumna!
Poczułem jak adrenalina odpływa. Dzięknąłem żandarmowi i potoczyliśmy się dalej. Skręciliśmy w lewo i po kilkuset metrach wjechaliśmy na podwórze jakiegoś PGR-u, gdzie stała reszta wozów. Porucznik Chlebek, który dowodził kolumną, na nasz widok mało nie dostał apopleksji, a zielona kabina samochodu ze wstydu zaczęła zmieniać kolor na czerwony. Kiedy w końcu wylazłem na ziemię, postawił mnie do pionu i zaczął jebać przy wszystkich. Że raport, że sąd, że z ancla nie wyjdę. Zacisnąłem zęby patrząc ponad jego głową i usiłując go maksymalnie olać. Ale on nie przestawał, a mój bierny opór zaczął go dodatkowo nakręcać. Wokoło zbierało się coraz więcej ludzi, w tym i podchorążych. W końcu Chlebek przegiął.
– A co, kurwa mać, miałem „pszczółkę” zostawić na drodze? Przecież ten rzęch ledwo się toczy. A kto kazał go zatankować do pełna wodą? – wyrzuciłem z siebie nagle prosto mu w twarz. – Trzeba pomyśleć, a potem wymagać!
Stał tak z głupio otwartymi ustami, przewracając oczyma. Chyba pierwszy raz w życiu ktoś mu się postawił.
– Wieczorem zgłoszę was to kwatermistrza do raportu! – sapnął wściekły.
– Nie ma problemu – odezwałem się po „cywilnemu”. W wojsku obowiązywał specyficzny kodeks „jebania”. Przełożony mógł cię zgnoić przed równymi tobie, czyli w tzw. korpusie. My, podchorążowie byliśmy zaliczani do korpusu oficerskiego, więc Chlebek zdecydowanie przekroczył zasady, robiąc to przy szwejach. Tym bardziej, że wykonywałem dokładnie rozkaz kwatera. Czerwony ze złości polazłem do jakiegoś chlewu za potrzebą, a potem dopadłem Ryśka. Gnida jedna mógł się za mną ująć.
– Ty, jedź sobie teraz ostatni i dbaj o „pszczółkę”! Przez ciebie zbieram joby.
Zaczął się tłumaczyć, że musiał trzymać się rozkazów i że nie zauważył, jak się oddzieliliśmy.
Gówno prawda. Pewnie dziad jeden zasnął i tyle. Powiedziałem mu, że jak mamy razem spędzić kilka tygodni, to musi zacząć myśleć także o nas. Bo i ja mogę się na niego wypiąć i będzie jako odpowiedzialny sam musiał zasuwać.
W końcu dotarło to do niego. Poszedł szukać porucznika, by coś z nim załatwić. Ja w tym czasie zdążyłem sobie otworzyć puszkę z mielonką i ze złości zjeść ją całą.
Przyszedł, gdy zaczęliśmy się zbierać do wyjazdu. Chlebek nie chciał iść na żadne ustępstwa a ja wciąż podładowany wściekłością, myślałem o zemście. Złapałem go za mankiet, gdy pakował się do swojej ciężarówki.
– To co robimy? Zostawiamy „pszczółkę” na drodze, żeby sama dojechała?
Rychu nie wiedział, co ma odpowiedzieć. Machnąłem na niego ręką i podbiegłem do pszczółki.
– Spuszczaj wodę, szybko! – rozkazałem kierowcy. Pierwsze ciężarówki naszej kolumny wyjeżdżały z podwórka odprowadzane przez kilkunastu gapiów. Młody chłopak, świeży kierowca przestraszył się. Kazano mu przecież jechać z pełnym tankiem. Wrzasnąłem na niego ponownie, więc posłusznie wyskoczył z szoferki i odbił zawór. Ostry strumień wody rozlał się na nierówne płyty, którymi wyłożone było podwórko, a kałuża wody w świetle jarzeniowej lampy zabłysła jak srebro. Patrzyłem na wskaźnik napełnienia, przeklinając głośno, że tak powoli obniża się. Jakiś gość z gospodarstwa podskoczył z pięściami do kierowcy, że im lodowisko robimy. Wydarłem się na niego jak wściekły, odreagowując za to, co mnie przed chwilą spotkało. Czułem w sercu rosnący wstyd z powodu tego, co robię, a z drugiej strony dziką radość, że też mam władzę i mogę kogoś zbesztać. Gdy wskakiwałem do szoferki swojego Stara dostrzegłem, że w oddali, przy bramie, widać czerwone światła przyczepy. Czyli Rychu czekał jednak. Wytoczyliśmy się na drogę tuż przed grupę ruskich Krazów. Oby naprzód.
– Patrz na drogę, ja zerknę na mapę.
– Robi się, panie podchorąży.
W ciemnej szoferce trudno było zobaczyć szczegóły jego twarzy, ale chyba pokazał mi zęby w czymś na kształt uśmiechu. Kiwnąłem głową i przyświecając sobie latarką zacząłem studiować mapę. Jeżeli wszystko dobrze pójdzie, to jeszcze przed kolejnym postojem odbijemy od konwoju Chlebka. A wtedy, tylko znaleźć ten poligon i luzik. Jeżeli wszystko pójdzie dobrze.
Przypisy
- Plutonowy. ↑
- System kartkowych przydziałów dóbr konsumpcyjnych zaczął się pod koniec lat 1970-tych. W połowie lat 1980- na kartki kupowano między innymi mięso, tłuszcze, cukier, alkohol, kawę, paliwo i wiele innych produktów. ↑
- Do woli, wedle uznania. ↑
- Niezależne Zrzeszenie Studentów. ↑
- Materiały Pędne i Smary – jedna z wyspecjalizowanych służb kwatermistrzowskich, obok mundurówki i żywnościówki. ↑
- Państwowe Ośrodki Maszynowe – warsztaty mające wspierać mechanizację rolnictwa. ↑
- Terenowy samochód wojskowy (Star 66 i Star 660). ↑
- Popularne, niewielkie formatem książeczki opisujące epizody II Wojny Światowej. ↑
- Żołnierz kończący dwuletnią zasadniczą służbę wojskową, starszy szeregowy. ↑
- „Dziadkowie” mieli w zwyczaju odliczać dni pozostałe do wyjścia z wojska poprzez odcinanie centymetra. Jako tzw. „rezerwa” pokazywali wszem wokoło malejące odcinki. Trudno było nimi dowodzić i egzekwować rozkazy. ↑
