PROZA/SZKICE

Świat według Gogola

Obywatel Nieizwiestnyj – za namową małżonki – udał się w wiadome mu miejsce w Stolicy. Nie był jednak przekonany – więc i może przebieg dalszych wypadków obarczony został nastawieniem samego bohatera; człowieka o wcale nie łatwym usposobieniu… Ba! Można rzec – skorego do nadmiernej ekspozycji swych zapatrywań i przemyśleń, co jak wiadomo widziane mile nie jest wśród ludzi zbyt zakorzenionych w swych nawykach i sympatiach – w zatęchłych koteriach oraz zależnościach.

Gmach już z daleka ocinał się od otoczenia swą nowoczesnością. Nieizwiestnyj wszedł do przeszklonego hallu i możliwie jak najserdeczniej przywitał się z portierem (krnąbrność charakteru nie stała wszakże u niego w sprzeczności z kulturą osobistą – wpojoną mu przez przodków), pytając gdzie – i jak – załatwić sprawę.

Na końcu korytarza pierwszego piętra znajdowały się otwarte na oścież drzwi. Pokój 103 był przestronny, o dużych przeszkleniach. Na eksponowanym miejscu, na postumencie, stało popiersie uznanej literatki, a na parapecie okna parę pomniejszych rzeźb. Wątpliwości być nie mogło, że to instytucja kulturalna. W pomieszczeniu stały trzy biurka. Przy jednym, tym bardziej eksponowanym, siedziała niemłoda kobieta ze słuchawką telefonu przyklejoną do ucha. Przy drugim, pod oknem, siedziała kobieta całkiem młoda, pogrążona w papierkowej robocie.

Nieizwiestnyj stanął w drzwiach, powiedział „Zdraswujtie” i kiwną głową z uśmiechem, zaznaczając swoją obecność. Lecz nikt na to nie zwrócił najmniejszej uwagi. Kobieta z telefonem tylko spojrzała na niego i odwróciła głowę: „No i co tam powiesz, kochanieńka?” Nieizwiestnyj odchrząknął – jak robi się w takich sytuacjach, odczekał chwilkę i stanął na środku pomieszczenia jeszcze raz powtarzając: „Zdrastwujtie”. Młodsza odpowiedziała: „Zdrastwujtie” – nie odrywając głowy od papierów. Poczuł się jak powietrze, przez które podstarzała metresa w czerwonej garsonce patrzy na ścianę, wypowiadając automatycznie do słuchawki: „No i opowiadaj, co tam?”. Nieizwiestnyj rozglądał się przez dłuższą chwilę po pomieszczeniu, nim młodsza kobieta zapytała jakby zdziwiono: „W czymś może panu pomóc?”. Nieizwiestnyj podszedł do urzędniczki. Znał ten typ człowieka. I na oko był niemal pewien, że mogła się ona nazywać Jewanka Wstriewożnaja. Tacy ludzie nie są źli, ani też zbyt wielkoduszni ze swej natury, a jedynie żyją w ciągłym strachu i uniżeniu przed każdym „naczalstwem”.

– Chciałem zapytać o możliwość zorganizowania spotkanie autorskiego. Piszę poezję.

Jewanka Wstriewożnaja spojrzała w stronę przełożonej (a jak wiadomo, jest to osoba z wyższego – i nie wiadomo też, jak wielkiego oraz potężnego – nadania) i wyszeptała niepewnie: „Nie wiadomo kiedy Pani Dyrektor będzie miała czas”. W jej przerażonych oczach pojawiła się obawa, iż to za mało powiedziane „Pani Dyrektor”… A może powinna rzec „priwoschaditielstwo”, „sawierszeństwo”, „sfietłost”. Wszakże pozycję osoby na tak istotnym i prestiżowym stanowisku jak DYREKTOR „kulturnawa cjentra” należy nieustanie i na każdym kroku podkreślać. Toż w każdym urzędzie, każdej instytucji naszego pięknego kraju – od gór do morza, od wschodu do zachodu – każdy kierownik, dyrektor, wójt czy starosta, to osoba niemalże święta, boska, godna czci i najwyższego szacunku. Car jak wiadomo jest jeden dla całego imperium, ale sam nie oświetli swoją mocą każdego zakamarka. I dlatego te pomniejsze – i te całkiem najmniejsze – urzędnicze imperia naszej cudownej ojczyzny mają też swoich pomniejszych – i wszakże całkiem maciupeńkich – jakby boskich pomazańców. I zwykły śmiertelnik, znaczy obywatel, taki jak nasz bohater, czy Ty Drogi Czytelniku, zawsze winien nieustannie to mieć na względzie.

– Osobą najbardziej kompetentną będzie tu Rafał Rafałowicz Bezlicznyj… – dodała po chwili konsternacji Jewanka – odpowiedzialny za kwestie organizacyjne

– A, obywatel Rafał Rafałowicz Bezliczny. – powtórzył Nieizwiestnyj, jakby chcąc lepiej zapamiętać. –A, jak można się skontaktować?

– O, tu jest numer do obywatela Bezlicznego… – Jewanka podała karteczkę.

– A osobiście by można?

– Można, tylko obywatel Bezlicznyj przebywa obecnie na naradzie kolektywu, jeśli Pan może zaczekać dziesięć minut, to ja przekażę…

– Jak najbardziej zaczekam.

– Wystawę można zobaczyć… – zaproponowała Jewanka

Nieizwiestnyj obejrzał parę plansz, powieszonych na cienkich linkach w przestronnym wnętrzu, po czym usiadł na nowoczesnej kanapie pośrodku hallu, popadając w zamyślenie.

– Nie wiem, czy to dobry pomysł, że pan tu teraz czeka? – rzuciła od niechcenia metresa w czerwonej garsonce (Naczalstwo), przechodząc koło naszego bohatera.

Nieizwiestnyj siedział, choć powinien wstać, rozmawiając z kobietą. Wszystko ma jednak granice – pomyślał. Wchodząc do pokoju dwa razy się przywitał, a tu nic. A teraz znowu jak na folwarku, jakaś udzielna księżna wchodzi (a ten, co wchodzi – jak uczyli przodkowie – wita się z osobą zastaną ) i coś tam burczy pod nosem. Jak mawiają prości ludzie „Do człowieka z chlebem, a do chama z batem”.

– Powiedziano mi, że…

– Nie wiem, co Panu powiedziano, ale mamy gorący czas i wszystko pilne, tak, że radzę umówić się na spotkanie w innym terminie… a najlepiej telefonicznie.

Nasz bohater czuł jak ciśnienie najszlachetniejszego płynu ustrojowego wzbija ku górze. Opuścił czym prędzej przybytek promocji kultury; chciał się jak najszybciej znaleźć w domu, by wybrać numer podany przez Jewankę i zakończyć ten festiwal robienia z niego durnia.

***

– A to jest debiut, Pan coś wydał ? – usłyszał pytanie

– Wydałem dwa tomy poetyckie Szanowny Panie… Ostatni dwa lata temu… Chodzi mi o możliwość zorganizowania wieczoru autorskiego

– Tylko wie pan… – w słuchawce dało się słyszeć ni to mlaskanie, ni to sapanie – osobiście, bardziej się zajmuję samą stroną organizacyjną, a od decyzji jest tutaj Pani Dyrektor…

– Powiedziano mi (Jewanka Wstriewożnaja powiedziała)… Zrozumiałem, że to Pan jest osobą, do której należy się zwracać…

– To jest u nas organizowane raczej w formie cykli tematycznych, poetyckich, prozatorskich, spotkań z autorami. Tym zajmuje się Pani M i Pani B…

– No dobrze, rozumiem, a jak można się skontaktować z którąś z tych Pań, przekazać jej „knigu”, porozmawiać?

– Tutaj bazujemy na doświadczeniu tych osób – aż czuć było przez słuchawkę jak wypłaszcza się Rafał Rafałowicz Bezlicznyj niczym jakaś płastuga -… ich wyczuciu i guście literackim.

– Czyli, jak rozumiem, nie ma możliwości spotkania się i przedstawienia osobiście swojej twórczości?

– Raczej preferujemy osoby umocowane… Tak to wygląda, tak to raczej organizujemy. Jeżeli ma Pan jakiś pomysł, to proszę przesłać, a my to rozpatrzymy… No i oczywiście biogram, recenzje, jak pan został przyjęty w prasie, koniecznie recenzje, wydawnictwo i nakład. Nakład też jest ważny…

-Wie Pan, to bardzo smutne, że takie macie kryteria, zwłaszcza, iż ponoć zajmujecie się promowaniem kultury – Nieizwiestnyj poczuł się znowu sobą. – W sztuce czy literaturze rzeczy powinny się same bronić… „Drzewo poznaje się po owocach”, a nie odwrotnie, iluż to „ludzi z nazwiskami” uprawia chałturę

– Pan może uważać, że robi wybitne rzeczy, ale to są tylko Pana wyobrażenia – prychnął Bezlicznyj.

-To, co ja sobie uważam, nie ma tu najmniejszego znaczenia. – Nieizwiestnyj stał się groźny – Chodzi o ty, by oceniać twórczość z wolnej stopy…

– To nie miejsce na takie dyskusje.

– Jak rozumiem, miejscem na dyskusje o kulturze są jarmarki i wyszynki… a centrum kultury raczej nie…

– A proszę mi powiedzieć, ile osób przyjdzie na spotkanie z panem, ile pan przewiduje? – Zapytał nieco krnąbrnie Bezlicznyj, czując w sobie odwagę, której źródłem był całkowity brak zależności od petenta.

– Nie wiem… – odparł szczerze zaskoczony Nieizwiestnyj, odsłaniając tym samym naiwność dziecięcej duszy.

– No to jak pan będzie wiedział, to proszę się skontaktować… – zatriumfował urzędnik.

Nieizwiestnyj zakończył rozmowę i poczuł, że musi się przespacerować. Zapiął psa na smycz i ruszył do pobliskiego parku. Porywczy charakter i wybuchowy temperament dawały o sobie znać. Sobaka, połączona nie tylko smyczą, ale pewną metafizyczną więzią z człowiekiem, dobrze wyczuła zmianę nastroju swojego pana – czujnie obserwując, jak coś burczy pod nosem sam do siebie.

Dobrze umocowany… dobre… nakład. Ach, Urzędniczyno jesteś po prostu pracownikiem obywatela – żyjesz z jego pracy, krwawicy, podatków, które to odprowadza. I każdy, kto zgłasza się do państwowej instytucji z jakąś sprawą, powinien być poważnie traktowany. Nie jesteś człowieku–urzędniku pracownikiem prywatnego folwarku, gdzie widzimisię właściciela jest ostatecznym kryterium – bo owa Pani Dyrektor, przed którą trzęsiesz porami jak maładioż, przyłapana z cigaretem przez ciotkę, jest dokładnie takim samym urzędnikiem jak TY i tak samo żyje z mojej pracy. Z haraczy ściąganych ze mnie przez Państwo, z moich śmieciowych umów o pracę, jeździcie na wczasy, pijecie kawkę w pracy i wydajecie kolorowe foldery, promujące tak często popelinę, a na starość będziecie mieli emeryturkę. I mam gdzieś, iż „owa ekscelencja” to twoja „Pani życia i śmierci”… A swoja drogą, co ambitny i wykształcony mężczyzna w sile wieku może robić w jakieś gównianej, państwowej instytucji, pracując za niewiele ponad 2 tyś. rubli… To jeszcze długo się nie zmieni, oj nie zmieni…- mruczał pod nosem Nieizwiestnyj. Po chwili opuściła go jednak złość. Nie mam nic do ciebie urzędniczyno – mówił do siebie – źle ci nie życzę i w jakiś sposób żal mi ciebie. Wiec jednak, że człowiek sam winien być zmianą, której oczekuje w Świecie… Obyś nie trafił do szpitala z chorą matką czy żoną i twój problem zostałby zbagatelizowany, bo nie jesteś „dobrze umocowany”. I może kiedyś twoja córka, zdolna i pracowita, będzie aplikowała na jakieś stanowisko, ale okaże się, iż tę pracę dostanie jakaś miernota – i to tylko dlatego, że jest „dobrze umocowana”. Co za obrzydliwe słowo… Tfuuu!