ESEJ

O poezji Stanisława Filipowicza

Najwybitniejszą reprezentację poetyckiej twórczości Elbląga minionego pięćdziesięciolecia stanowi niewątpliwie twórczość zmarłego w 1996 r. Stanisława Filipowicza. Spuścizna jego obejmuje zarówno poezję (kilkanaście tomików, poczynając od książki pt. Buty z podłogą 1981, do wydanego już pośmiertnie „Razem dotykamy ciemności” 1998), jak i powieści oraz opowiadania. Ze względu na najszersze ukierunkowanie poety na otaczający go i zmieniający się świat w jego makro- i mikrokosmicznym wymiarze, tj. zarówno na jego problemy moralne, egzystencjalne, jak i dynamiczne tu i teraz, na obszary uwięzi własnej i po prostu sprawy ludzkie – nie podobna poezji tej zekwiwalentyzować jakimś upraszczającym ją uogólnieniem. Pochylenie poety w świat, w rzeczywistość (oczywiście i w tę zewnętrzną, i w tę intymną, własną) w sposób oczywisty wiąże poetę z mim etykami, zatem z najbardziej popularną i mocno ugruntowaną w tradycji formacją naszych liryków, słowem z twórczością, którą jesteśmy skłonni traktować jako najbardziej naturalną. Jest w tej liryce miejsce – jak już zaznaczyłem – i na intymność, i na odnoszenie się do osób bliższych i dalszych, i na coraz częstsze, napędzane obrotem czasu wspomnienia, i na osobiste, niekonwencjonalne rozmowy z Bogiem, i na mocowanie się z problemami ostatecznymi, wreszcie na mocowanie się ze światem w jego wymiarach – cywilizacyjnym, moralnym, historycznym, fizyczno-biologicznym itp. Szeroki zakres odniesień tworzy przestrzeń otwartą, wolną od jakiegokolwiek hermetyzmu, nie pretensjonalnie artystowską, ale po prostu ludzka. A więc nie udręki twórcy – słowiarza, skupionego na poszukiwaniu najbardziej odpowiedniego słowa dla rzeczy, ale troski czującego i myślącego człowieka, który wchodzi w jesień życia, tworzą obszar stanowionego przezeń świata poezji.

Utworem szczególnej rangi jest wzmiankowany cykl poetycki „Razem dotykamy ciemniści”, stanowiący niezwykłe i mające postać ewenementu zużytkowanie twórcze przez poetę zarządzonego mu przez los obszaru cienia, gdyż teksty poetyckie cyklu autor opracowywał z pełną świadomością zbliżającej się śmierci. „Razem dotykamy ciemności” to świadomy i świadomością wyostrzony akt rozstawania się z życiem i światem oraz przejmujący i pełny prawdy psychologicznej i refleksji egzystencjonalnej wyraz procesu oswajania się z ciszą i śmiercią. Głębszym nurtem cyklu jest dyskurs z Bogiem, tzn. po trosze z naiwną wiarą w niebo, po trosze z naturalnym porządkiem świata i z tragiczną kondycją człowieka, daremnie wydeptującego swoje ścieżki k u linii horyzontu, a w gruncie rzeczy samotnego, skazanego na ułudę, cierpienie, lęk, tragiczną beznadziejność i bezradne poszukiwanie pociechy. W każdym razie to najlepszy cykl poetycki powstały pod niebem Elbląga, najdojrzalszy semantycznie i artystycznie wyraz świadomości człowieka odnoszącego tryumf nad tym, co nietrwałe i znikome1.


Przypisy

  1. T. Tomczyk, Światy poetów elbląskich , [w:] tegoż, Recenzje literackie 2, Elbląg 2005, s. 103. ↑