Pawła Warchoła znaki czasu - Galeria Tygla

Warchoł pracuje w różnych technikach artystycznych, takich jak rysunek, malarstwo, grafika wydawnicza, plakat oraz fotografika. Jego twórczość łączy tradycyjne techniki z nowoczesnością; potrafi zarówno realizować wizje w klasycznym rysunku tuszem, jak i w nowoczesnym malarstwie olejnym czy też wykorzystywać zaawansowany sprzęt cyfrowy.

Paweł Warchoł, Bunkier 11
il. 1. Bunkier 11
Paweł Warchoł, Błękitny
il. 2. Błękitny

Jest jednym z niewielu artystów, którzy przyjęli rysunek jako główny środek wyrazu swojej prac twórczej, a jego kolekcja rysunków obejmuje kilkanaście cykli.

Paweł Warchoł, Ryba
il. 3. Ryba
Paweł Warchoł, Pancernik 2
il. 4. Pancernik 2

Pawła Warchoła Znaki czasu

Każdy z nas kroczy przez życie wraz ze swoim wewnętrznym, immanentnym pejzażem, w którym ustawiają się wydarzenia, spotkania, radości, ból i rozmowy – ustawiczny dialog. O jego obecności uświadamiamy sobie w różny sposób: najczęściej pomaga nam najzwyklejszy przypadek, czyjś nieoczekiwany gest, spojrzenie, ślad odległego w czasie wydarzenia; czasami jest to wewnętrzny głos, intuicja, tajemnicza „szczelina”, przez która wpada strużka światła. Niektórzy twierdzą, że jest to… natchnienie.

Paweł Warchoł, Wujek Kazek
il. 5. Wujek Kazek
Paweł Warchoł, R
il. 6. R

Paweł Warchoł zdany jest właśnie na swój wewnętrzny pejzaż, na spoglądanie na rzeczywistość, na siebie i innych przez mistyczną, odsłaniającą wszystko szczelinę. W jego rysunkach dostrzec można dążenie do absolutnej perfekcji, do czysto formalnych rozwiązań. Jest to sztuka pełna artystycznych niespodzianek, zdominowana przez metafizyczne zagubienie.

Paweł Warchoł, Obiekt 2
il. 7. Obiekt 2
Paweł Warchoł, Skargi Hioba 4
il. 8. Skargi Hioba 4

Prace Pawła Warchoła, ich specyficzny klimat, ewokują liczne skojarzenia, które poparte aktywną percepcją odbiorcy – układają się w szereg obrazów, będących elementami świata, owego wewnętrznego krajobrazu. Zwarta, jednoznaczna płaszczyzna pękła, rozwarła się „szczelina”, przez która wciska się myśl. Zostajemy wprowadzeni w inny świat: dynamiczne formy organiczne, płaszczyzny nasycone czernią sąsiadują z ledwo co muśniętymi ręką twórcy obszarami ciszy; tragiczne układy pnączy, zaułki, oczekiwania, porażenia i wybuchy, z drugiej strony tajemnicze budowle, fortece, zamki, w których być może kiedyś schronią się nasze cienie. W zaprezentowanych rysunkach został skumulowany twórczy niepokój twórcy, dostrzegającego nie tylko dekadencka kruchość wszelkich wartości. Oczywiście, Paweł Warchoł nie daje nam gotowych recept – odpowiedzi. Stawia tylko pytania, próbuje zmusić nas do spoglądania na rzeczywistość nie tylko przez pryzmat naszych przyzwyczajeń.

Paweł Warchoł, Skargi Hioba 2
il. 9. Skargi Hioba 2
Paweł Warchoł, Autoportret
il. 10. Autoportret

Twórca przez cały czas realizuje się przede wszystkim w rysunku, stając się jednym z najwybitniejszych polskich twórców rysunku artystycznego. Najpełniej wypowiada się w rysunkowych cyklach. Wiele z nich to nie tylko istotne pytania, ale także bardzo wymowne oskarżenia realnej, jakże brutalnej rzeczywistości, w której rządzi przemoc i śmierć. Należą do nich m.in. prace cykli, w których autora jakże wymownie porusza nieludzki tragizm ofiar KL Auschwitz: Fragmenty, Skargi Hioba, Szamot, Alfabet Auschwitz. Bardzo wymowne są rysunki z cyklu Szamot – na kartonach widnieją oświęcimskie krążki szamotowe z numerami ofiar, których spopielone szczątki były wsypywane przez pewien czas przez hitlerowców do urn. Stały się też symbolicznymi znakami-śladami nie tyle życia a śmierci ludzi, jakim dane było trafić w to nieludzkie miejsce, wymyślone przez niemiecką machinę zniszczenia. Realistyczne, perfekcyjnie wykonane i niezwykle oszczędne rysunki Pawła Warchoła to nie tylko notowanie znaków dramatycznego, morderczego dla wielu milionów ludzi, czasu. To także znaki – oskarżenia.

Paweł Warchoł, Skargi Hioba 6
il. 11. Skargi Hioba 6
Paweł Warchoł, Obiekt 1
il. 12. Obiekt 1

Paweł Warchoł jest także wybitnym portrecistą, co udowodnił m.in. w cyklach Warchoły i Mówię po polsku. Warchoły to portrety rodziny autora. Bohaterowie tego cyklu zostali sportretowani naturalistycznie, z fotograficzną dokładnością, bez upiększania, a przeciwnie – świadomie zostały dostrzeżone przez autora wszystkie ich defekty, ułomności. Warchoły jawią się nam jako ludzie pełni energii, dowcipni. Paweł Warchoł widocznie chciał zobaczyć, ile z tych Warchołów jest w nim samym, co w pewnym zaowocowało kolejnym cyklem Mówię po polsku, w którym artysta ukazał siebie samego, także w sposób naturalistyczny, ale także z właściwym sobie poczuciem humoru, z pewnym dystansem, a nawet przymrużeniem oka w stosunku do samego siebie. Pokazał siebie, przede wszystkim swoje usta i twarz, podczas wymawiania typowo polskich głosek, co w jego kartonach może jawić się jako jeden z atrybutów naszej polskiej odrębności w europejskim tyglu narodów. Rysunki z tych dwóch cykli z daleka wyglądają jak trójwymiarowe fotografie, ale jest to obszar delikatnych kresek i plam ze wszystkimi detalami portretowanej twarzy.

Paweł Warchoł, Holzmachina
il. 13. Holzmachina
Paweł Warchoł, Walec
il. 14. Walec

W twórczości Pawła Warchoła z jednej strony jest obecna dynamika form, układów i napięć prawie abstrakcyjnych lub organicznych struktur, bardzo pomocnych w samym procesie tworzenia i odkrywania ukrytych sensów i poszukiwanych prawd uniwersalnych.

Paweł Warchoł, Przybicie do krzyża
il. 15. Przybicie do krzyża
Paweł Warchoł, Alfabet – Auschwitz
il. 16. Alfabet – Auschwitz

Z drugiej strony jest także próba pokazania metafizycznego świata wszelakich budowli i obiektów, z których znaczna część służyła – bądź może posłużyć – do zabijania, niszczenia życia i wszelkich, w tym również artystycznych, światów. U Pawła Warchoła dostrzec można filozoficzne rozprawianie się z kulturową spuścizną, która może stać się blizną w pamięci i odczuć. Twórca pokazuje, że ludzka pamięć nie może, nie powinna być ułomna i co najgorsze – wybiórcza. Ona musi być autentyczna, prawdziwa – ze wszystkimi ułomnościami, szczelinami, pęknięciami, bliznami i bólem. Twórczość Pawła Warchoła zmusza nas do bolesnej refleksji nad tym wszystkim, co ludzkość przyniosła i co jeszcze może zgotować, jeżeli nie przyjdzie w porę opamiętanie i refleksja. Jego rysunki są jednocześnie naszym przecieraniem się przez narodowe i cywilizacyjne traumy, a także niosą piękną filozofię życia, pokonującego zapomnienie i zniszczenie wszelkiej pamięci.

Paweł Warchoł, Holzmachina
il. 17. Holzmachina
Paweł Warchoł, Alfabet – Auschwitz
il. 18. Alfabet – Auschwitz

Ilustracje: prace Pawła Warchoła.